Meteor biliminin dünya çapında ilerleyişi gün geçtikçe hız kazanmaktadır. Bu ilerleyişe yetişebilmek için Türkiye’de bir ilk olan “Türkiye Meteor Takip Sistemleri ve Ağı’nın Kurulumu: Ulusal Çarpma Kraterleri ve Meteoritleri Veritabanı’nın Oluşturulması” başlıklı Tübitak 1001 projesi (113F035)  2014 Ocak ayında yürürlüğe girmiştir. Proje kapsamında Türkiye’de ilk kez bir gözlem ağı ile meteorlar gözlenmeye başlamıştır. Ege Üniversitesi Fizik Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Ozan ÜNSALAN yürütücülüğünde başlatılan projede Türkiye’de 5 farklı ilde 5 gözlem istasyonu kurulmuştur.

turkiyede-ve-dunyada-meteor-bilimi-1

Gözlem İstasyonlarımızdan Nüzhet Gökdoğan İstasyonu (Tübitak Ulusal Gözlemevi)

Başlangıçta her istasyon, dört farklı yönde belli açıda gökyüzüne yönlendirilmiş dört kameradan oluşurken projenin ilerleyen aşamalarında istasyonlar arasında kamera sayıları değiştirilmiştir. Güneşin batması ile devreye giren sistemler, güneşin doğuşu ile duruyor ve elde edilen kayıtlar incelenerek arşivlenmektedir. Hassas ışık şiddeti değişimine duyarlı özel kameralardan oluşan sistem, meteor geçişini gördüğü anda kayda başlamaktadır.

turkiyede-ve-dunyada-meteor-bilimi-2

turkiyede-ve-dunyada-meteor-bilimi-3

Türkiye meteor takip sistemleri istasyonları ile henüz düşüşü tespit edilen bir meteoritimiz yok. Türkiye çapında meteor çarpma krateri adaylarını da ziyaret eden ekibimiz, bu adayların meteor çarpma krateri olup olmadığı konusunda gerekli incelemeleri de yaparak Türkiye’de şu ana kadar incelenen hiçbir yapının çarpma krateri olmadığını ortaya koymuştur.

turkiyede-ve-dunyada-meteor-bilimi-4

İstasyonda kaydedilen görüntülerdeki meteoritlerin yörünge, parlaklık, hız ölçümleri özel yazılımlar yardımıyla yapmaktayız. Proje bitiminde tüm bu veriler bir veri bankasında yayınlanacaktır.

Ayrıca meteor bilimi çerçevesinde meteoritlere ilişkin analizler de gerçekleştiriyoruz.

Meteorit incelemelerinden birisi Çanakkale Meteoriti ile ilgili : ”Micro-Raman, FTIR, SEM-EDX And Structural Analysis of the Çanakkale Meteorite” makale olarak yayımlanmıştır. Meteor bilimi ile ilgili bir  diğer çalışma 2005 – 2008 yılları arasında yürütülen ”Türkiye Meteorit Çarpma Kraterleri Envanteri: Kraterlerin Morfolojik Özellikleri ve Uydu Görüntüleri ile Bulunması” adlı TÜBİTAK (104T327) projesidir. Yakın bir tarihte (2 Eylül 2015) Bingöl’e düşen meteorit için proje yürütücümüz Ozan Ünsalan, proje bursiyerlerinden ben ve NASA-SETI araştırmacısı Peter Jenniskens’in bölgeye gidişi ile araştırma ve inceleme başlamıştır. Bingöl Üniversitesinden araştırmacıların da katıldığı çalışma, zaman içinde yurt dışından da birçok araştırmacının katılımı ile detaylandırılarak 8 aylık bir sürede tamamlanmıştır. ‘4 Vesta’ asteroidinden geldiği belirlenen ve Sarıçiçek Meteoriti adı verilen bu göktaşı için birçok farklı analiz yapılmıştır. Hakem değerlendirmesinde olan makalemizi heyecanla beklemekteyiz.

Maalesef Türkiye’de meteorit analizi konusunda yapılan yanlışlar oldukça fazla ve numunesinin meteorit olduğu şeklinde kanıya varan vatandaşlarımızın da bu yanlışa iştirak etmeleri meteor bilimine zarar veren en büyük etmenlerden birisi. Zaman içinde toplumun bu konudaki hassasiyet ve bilincinin gelişmesini umut etmekteyiz. Çeşitli kongre ve seminerlerde yaptığımız sunumlarla bu hataları ve yanlış algıları değiştirmek için çabalamaktayız.

Ülkemizde meteor bilimi için yapılan çalışmalar bu yönde. Peki dünyada durum ne ?

Birçok ülke çeşitli araştırma grupları ve projeleriyle meteor bilimine katkıda bulunuyor. Bunlardan bazıları: NASA-MEO(Meteoroid Environment Office), SonotaCo (Japonya Meteor Gözlem Veritabanı), ANSMET (Antarktika Meteorit Araştırması), Polonya Meteor Veri Merkezi, Prairie Meteorit Araştırması, Yakın Dünya Cisimleri Haritası (Near Earth Objects Map), Japonya Ateştopu Ağı, IMO (Uluslararası Meteor Organizasyonu)

Tüm dünyada ve ülkemizde meteor bilimine olan katkının yakın gelecekte de artarak devam etmesini diliyorum.