Yaşamakta olduğumuz ülke de dâhil olmak üzere, birçok ülkenin kendine ait resmi birer dili mevcuttur. Türkiye’de Türkçe konuşulup resmi dil kabul edilirken X ülkesinde Xçe konuşulsa da resmi dil olmayabiliyor. Hatta olsa bile eş bir dil daha görülebiliyor. Güney Amerika’daki bazı ülkelerde Portekizce ya da İspanyolca ana dil olarak konuşulurken resmi dillerinin belirtilmediği de biliniyor. Afrika’ya baktığımızda ise Kenya, Uganda ya da Nijerya gibi Afrika Birliği ülkelerinde Svahili ya da diğer Afrika dillerinin ortak dil olmasına karşın, İngilizcenin bu ortaklıktaki ağırlığı kabul edilmiş bir gerçektir. Rastgele bir Ugandalı bireyin İngilizceyi bir Türk’ten daha akıcı konuşabiliyor olması bu yüzden şaşırtmamalıdır; ancak bunun nasıl bu şekilde geliştiği de göz ardı edilmemelidir.

Uzun yıllardır dünyada polyglot olarak bilinen, bireyin yaklaşık 5-6 dil ve fazlasını konuşabilmesi yeteneği –belki de azim denmeli-, son 10-15 senedir, özellikle bu insanları birbirleriyle buluşturacak etkinliklerle popülerlik kazanmıştır. Teknik açıdan bilingual iki dil bilen veya trilingual üç dil bilen iken, polyglot kavramı çoğu kez karşımıza 3 dil ve üzeri şeklinde de çıkabilmektir.

Kimya derslerinden hatırlayabileceğimiz üzere, tek şeker olarak bilinen monosakkaritin tersine polisakkarit daha kompleks birimlerin bağlanmasını temsil etmektedir. Poli ya da polynin de buradan “birden çok” anlamına geldiği çıkmaktadır.

Polyglot kavramı, elbette konuşan bireylerin bildiği dil sayısını temsil etmektedir; ama aynı zamanda yazılı bir metin de aynı niteliğe sahip olabilmektedir. Değineceğimiz ana konu da tam olarak budur. Hem de bir kutsal kitap olan İncil üzerine konuşacağız.

Yaptığım kısa araştırmanın, yalnızca British Library ve Britannica’nın sahip olduğu kopyalar ve arşivler doğrultusunda hazırlandığını da belirtmek isterim.

Günümüzde bilinen en eski İncillerden birisi Sinai İncili (Codex Sinaiticus), bir diğeri ise Vatikan İncili (Codex Vaticanus)’dir. İkisi de 4. yüzyıla tarihlendirilmektedir. Tarih üzerinde özellikle bir nokta belirleyecek olursak, 18. yüzyıla kadar çeşitli amaçlarda birçok kutsal kitap yapılmış ve çoğaltılmıştır. Misyonerlik amacıyla dünyanın çeşitli yerlerinde hedef kitlelerin dillerinde yazılan İncillerin dışında, Polyglot İnciller denen bir başka grup daha vardır. Bu İncillerin içinde Latince, Yunanca, İbranice ya da daha farklı dillerde tercümeler yer alır.

Bilinen en eski polyglot İncil, Complutensian Polyglot İncili’dir. İbranice, Yunanca ve Latince metinler içeren Complutensian’ın adı, İspanya’nın Complutum adlı yerleşim yerinden gelmektedir. Brian Walton tarafından düzenlenen Londra Polyglot İncili ise sahip olduğu 8 dildeki metinler ile günümüzde bilinen en geniş dil haznesine sahip İncillerden birisidir. Metinlerin dilleri: İbranice, Yunanca, Keldani Aramicesi, Samiriyece, Arapça, Etiyopyaca ve Farsçadır.

Bu iki İncil dışında, yine British Library’de kopyası bulunan Paris ve Antwerp İncilleri de diğer önemli polyglot grubu metinleri arasındadır. İşin akademik yanını bir kenara koyacak olursak, bu konuya değinmeye nasıl karar verdim?

Londra’nın önemli sanat ve müzayede evlerinden birisi olan Christie’s, 11 Temmuzda, Kıymetli Kitap ve El Yazmaları adlı bir etkinlik düzenledi. Bu etkinlikte çeşitli eski eserler arasında, günümüz değerinin yaklaşık olarak 400.000-600.000 sterlin arası olduğu belirtilen oldukça kıymetli bir kitap da yer almaktadır. Christophe Plantin tarafından Antwerp’te basılan bu kitap, Plantin ya da Antwerp polyglot İncili olarak günümüzde ünlenmiş bir kitaptır. Christophe Plantin de, günümüz Belçika sınırlarında bulunan Antwerp şehrinde, Plantin Baskı ile şöhret kazanmıştı.

Plantin Polyglot İncili, yaklaşık 1565 yılında çalışmasına başlanan ve yaklaşık 15 senede tamamlanan önemli bir kitap olarak kayıtlara geçmiştir. Onu önemli yapan ise, şöhretini artırmak için yapılan reklamların dışında kondisyonu, yazılış amacı ve kısa hikâyesidir denebilir.

Kim için yapıldığı, sanatsal değeri ve diğer polyglot İnciller ile olan kıyaslaması için ise bir sonraki yazıda görüşmek dileği ile esen kalın…