Günümüzde profan sanat varlığını oldukça hissettirse de bu tarih boyunca böyle olmamıştır. Hatta Orta Çağ boyunca dini konular ağırlıklı olarak sanat üretimi yapılmıştır. Fakat bu üretimin arasından yöneticileri yönlendirmesiyle bilinen, “İyi Yönetim Alegorisi” adıyla anılan ve beraberinde iki ayrı kompozisyonun daha işlendiği bir eserden bahsedeceğiz bugün. Bu eser Ambrogio Lorenzetti tarafından Siena’daki Palazzo Pubblico için yapılmıştır.

14.yüzyılın zengin kentlerinden biri olan Siena bankerliği ile oldukça ünlü olmuştur. Ve kentin bu ünüyle sahip olduğu gücü bölüşen iki kurum vardır: Kilise ve Palazzo Pubblico. Palazzo Pubblico, kentin yöneticilerinin toplandığı bir yapıdır. Kentin yöneticileri “Dokuzlar” olarak adlandırılır ve Dokuzlar’ın her biri iki ayda bir değişir, bunun sebebi de yolsuzluk gibi yanıltıcı ve yoldan çıkartıcı içgüdülerden korkmalarıdır.

Böyle dikkatli davrandıkları bir dönemde, kent yönetimi ile ilgili kritik kararların alındığı bir yapı içinde dini konuları içeren eserleri görmememiz normaldir. Kent ile ilgili önemli kararların alındığı toplantı odasında Lorenzetti tarafından yapılan resimler adeta Dokuzlar için bir hatırlatıcı görevi görmüş. Freskler genel bağlamda şehrin yöneticilerinin iyi ve adil olmalarını hatırlatmasının yanı sıra, aynı zamanda bu adaletin ve iyiliğin eksikliğiyle birlikte oluşacak sorunları ifade edecek bir şekilde tasarlanmıştır. Dört duvara sahip odanın bir cephesi tamamen pencereler ile doludur ve bu pencerelerin tam karşısında yer alan resim “İyi Yönetim Alegorisi” olarak adlandırılır. Bu resmin bir yanında “İyi Yönetimin Şehir ve Ülke Üstündeki Etkileri” adlı bir resim, bu son andığımız resmin karşısında ise “Kötü Yönetimin Şehir ve Ülke Üstündeki Etkileri ve Alegorisi” adlı fresk yer alıyor.

Peki Alegori nedir?

Alegori adını verdiğimiz şey aslında soyut niteliklerin somut bir yolla tasvir edilmesidir. Yani aslında bugün bizler için manevi niteliğe sahip soyut kavramlar, maddi ögelerle sunulur bizlere. Bunun örneklerine de dünya sanatında Giotto, Laurent de la Heyre ya da Bronzino gibi sanatçıların eserlerinde de rastlıyoruz.

İyi Yönetim Alegorisi de birçok soyut kavramın insan figüründe beden bulduğu eserlerden birisi. Bu eser Dokuzlar’ın odaya girdiği kapının tam üstünde yer alıyor. Öncelikle dikkat çeken bir ‘Adalet’ figüründen bahsedelim.

Adalet figürü oldukça oturaklı bir karakter olarak tasvir edilmiş. Her iki yanında yer alan melekler ile Adalet karakteri kimilerini ödüllendirirken kimilerini de cezalandırmaktadır. Cezalandırdığını izleyebildiğimiz kısımda melek oldukça şiddetli bir cezayı uygulayarak kişinin başını kesmektedir. Bu sırada Adalet figürünün gözleri ise Bilgelik’in üstündedir.

Adalet figürünün elindeki teraziden aşağı doğru uzanan ipi takip edersek; alt kısımda üzerinde “Concordia” yani “Uyum ve Anlaşma” anlamına gelen bir kelimenin yazdığı bir alet tutan karaktere ulaştığını ve buradan da arka arkaya dizilmiş kişilere doğru devam ettiğini görebiliriz. Buradaki karakterin elindeki aletin, bir marangozun kaba yerleri düzeltmek için kullandığı aletlerden biri olduğu düşünülüyor. Buradaki tasvirin toplumun çeşitli katmanları arasında eşitlik yarattığı söyleniyor.

İp kıvrılarak eşitliği sağlayan karakterin yanında sıralı bir şekilde tasvir edilen ve halkı temsil eden karakterlerin arasından ilerleyerek yükseliyor, arından da en büyük tasvir edilen bir figüre ulaşıyor: İyi Yönetim.

İyi Yönetim’in sağında ve solunda sıralanmış erdemleri görebilmekteyiz. Her erdem, çeşitli karakterler ile tasvir edilmiş. Aslında bunun bir örneğini Scrovegni Şapeli’nde de görebiliyoruz; yapının en alt bezeme bandında yer alan “Kusurlar ve Erdemler” de aynı anlayış ile tasarlanan alegorik eserlere örnek olarak verilebilirler. İyi Yönetim Alegorisi kompozisyonunda en dikkat çekici karakter “Barış” olarak görülür, oturup durmaktan oldukça sıkılmıştır çünkü İyi Yönetim’in elinde olan ipler sayesinde ülkeye huzur ve sükûnet hakimdir. Diğer erdemler birbirleri ile uyumlu bir şekilde çalıştıklarında Barış karakterine yapacak başka bir iş düşmemiş haliyle. Dirseği ile yasladığı bir minderin üzerinde dinlenmekte olan bu karakterin minderinin altında bir zırh vardır, bu zırh da uzun zamandır kente refahın hâkim olduğunu kanıtlıyor.

İyi Yönetim karakterinin ayaklarının dibinde de bir Romulus ve Remus tasviri vardır. Bu iki karakteri az çok tanırız, Roma’yı kuran bu karakterleri bir kurdun beslediği söylenir. Aynı kompozisyon burada da tasvir edilmiştir ve bu karakterlerin çeşitli muhafızlar tarafından korunduğu da rahatça izlenebilmektedir.

Kısacası Lorenzetti’nin üstün sanatıyla verilmek istenen mesaj aslında biraz da kent yönetiminin iyi olabilmesi için bütün erdemlerin bir arada etkin olabilmesidir. Bu duvarda yer alan bu eser, aynı zamanda Dokuzlar için bir hatırlatıcı ve bir yönlendirici görevi görmektedir.

Yapının diğer resim örnekleri hakkında laflamak için yeniden görüşmek üzere.