Konusunu kuşkusuz Kutsal Kitap’tan almış olan bu sahnede masa başında oturan on üç kişiyi görürüz. Bunlar İsa ve on iki havarisinden başkası değildir. Konuya direkt giriş yapmamızdaki amaç; diziliş, figürlerin görünümleri, masa düzeni nasıl olursa olsun sahnede olmazsa olmaz olanların bu on üç kişi olmasından ileri gelmektedir. Resim sanatında belirli bir tarihi, dört İncil’de geçmesi sebebiyle kesin olarak belirlenebilir. Kanonik İnciller; Matta (26:17-29), Markos (14:12-25), Luka (22:7-23), Yuhanna (13:21-20)’da anlatılanlara göre Bizans sanatında 6. yüzyıldan itibaren İsa’nın havarilerine ekmek ve şarabı kutsayarak dağıttığı litürjik yemek olarak betimlenmektedir. İncillere uygun biçimde anlatılan tarihsel “Son Akşam Yemeği” haricinde litürjik denilen “Son Akşam Yemeği” de vardır. İsa burada dinsel töreni yöneten kilise adamı durumundadır ve havarilerine şarap ile ekmek verir. Masada İsa’nın bedenini ve kanını temsil eden ökaristi bulunur. Olayın gerçekleştiği an İsa’nın çilesi döneminde anlatılmaktadır.

Yahudilere özgü Fısıh Bayramı’nın ilk günü, İsa’nın havarileriyle yemek yediği ve onlara “Size doğrusunu söyleyeyim, sizden biri bana ihanet edecek.” (Mat.26: 21), (Mar.14: 18), (Luk.22: 21), (Yuh. 13: 21) dediği andır. Bununla birlikte havarilerine öğütler de verir. En eski tasvirlerini Bizans dönemi kiliselerinde bulunan fresklerde görebilmekteyiz.

Rossanensis Codexi, 6. yüzyıl., Paris

 

San Apollinare Nouvo, 6. yüzyıl, Ravenna

 

Karanlık Kilise, 11-12. yüzyıl., Göreme

Bu kalabalık sahnedeki figürlerden en ayırt edici olanlar İsa, Petros, Yuhanna ve Yahuda olur. İlk örneklerde İsa’nın başta oturduğu ve dönemin yemek yerkenki tavrında yani yatarak konuştuğu görülmektedir. Kutsal bir konunun dönem özelliklerine göre yorumlandığı görülür. İsa’nın ihanet edeceğini söylediği kişi havarilerinden Yahuda’dır ve anlatıya göre tutuklamak isteyenlere İsa’nın yerini bildirmesi ile de bu ihaneti gerçekleştirmiş olur.

Bizans dönemi örneklerinden sonra “Son Akşam Yemeği” konusunun en gözde örneklerinden birini gerçekleştirmiş olan Leonardo da Vinci’nin resmine bakılabilir. 15. yüzyıl’da Santa Maria delle Grazie manastırının yemekhane duvarına yapılan bu resmi diğer örneklerinden ayıran en önemli özelliğinden birisi, İsa’nın ihaneti haber vermesinden sonra havarilerin şaşkın ifadelerle kendilerini sorguladığı anı yakalamış olmasıdır.

(Figürler, Soldan sağa: Bartalomeus, Yakup, Andreas, Yahuda, Petrus, Yuhanna, İsa, Tomas, Yakup (Büyük), Filipus, Matta, Taddeus, Gayyur Simun.)

Leonardo da Vinci, Son Akşam Yemeği, 15. yüzyıl, Milano

Batı sanatında birçok örneği bulunan sahneye ait örnekler aşağıda görülmektedir.

Dieric Bouts, Son Akşam Yemeği, 1464-1467, Leuven

 

El Greco, Son Akşam Yemeği, 1568, Bologna

 

Tintoretto, Son Akşam Yemeği, 1592-1594, Venedik

 

Rubens, Son Akşam Yemeği, 1631-1632, Milano

 

Poussin,  Son Akşam Yemeği, 1640, Leicestershire

Poussin’in Son Akşam Yemeği’nde dikkat çekilebilecek detay, sanatçının Barok dönemde olmasına rağmen klasik bir sanat üslubunu benimsiyor oluşundan ileri gelerek bazı havari figürlerini uzanarak vermiş olmasıdır ve antikiteye adeta bir gönderme yapılır.

*Son Akşam Yemeği sahnesinin gerçekleştiğine dair anlatı ile ilgili bkz. , Matta, Marcos, Luka ve Yuhanna İncilleri.